Archive for the ‘Gujarati’ Category

અલાસ્કા ભ્રમણ-૨

ઓગસ્ટ 18, 2009

(આ લેખ એક ઈ/ઉ વાળી સરળ ઉંઝા જોડણીમાં લખેલો છે)

(ભાગ-૧ માટે અહી ક્લીક કરો)

એક્ઝીટ (Exit) ગ્લેસીયર

પગપાળા જઈને ગ્લેસીયરને પીગળતો જોવો હોય, તો Exit ગ્લેસીયર શ્રેશ્ઠ જગ્યા છે.  કીનાઈ ફ્યોર્ડ નેશનલ પાર્કનુ રેન્જર સ્ટેશન ગ્લેસીયરથી અડધો માઈલ દુર જ છે – જ્યાં તમને બધી માહીતી મળી શકે.  કીનાઈ ફ્યોર્ડ વીસ્તારના લગભગ સત્તર ગ્લેસીયર્સનો સ્રોત “હાર્ડીંગ આઈસફીલ્ડ” છે.  હીમયુગમા પ્રુથ્વી કેવી દેખાતી હશે – તે જોવુ હોય તો હાર્ડીંગ આઈસફીલ્ડની મુલાકાત લેવી જોઈએ.  દુર્ભાગ્યે અમે જયારે પહોચ્યા ત્યારે આખો દીવસ સખત વરસાદ હતો, એટલે આઈસફીલ્ડ સુધીની સાત માઈલની હાઈક ના થઈ.  ૫૦ માઈલ લાંબો, ૩૦ માઈલ પહોળો અને દોઢ-બે હજાર ફુટ જાડો વીશાળ બરફનો પટ્ટો એટલે હાર્ડીંગ આઈસફીલ્ડ.  એમા ફસાયેલી એક ટુકડીને બહાર નીકળવાનો રસ્તો (exit) જે ગ્લેસીયર પરથી મળ્યો તેનુ નામ પડ્યુ એક્ઝીટ ગ્લેસીયર.  ઈ.સ. ૧૯૦૦મા એક “માઈક્રો આઈસ એજ” પુરો થયો – અને ત્યારથી આ ગ્લેસીયર પીછે હઠ કરી રહ્યો છે. ગ્લેસીયર તરફ જતા રસ્તે જુદા-જુદા વર્શના પાટીયા મારેલા – જે બતાવતા હતા કે જુદા જુદા વર્શે ગ્લેસીયરની માયા ક્યા સુધી વીસ્તરેલી હતી.

ગ્લેસીયર પીગળવાની જગ્યા એટલે કોઈ એક બીંદુ સુધી બરફ અને પછી પાણી હશે, અને “ટપકેશ્વર મહાદેવ”ની માફક પાણી ટપકતું હશે – એવી જો તમારી કલ્પના હોય, તો પીગળતો ગ્લેસીયરએ કલ્પનાના ચુરા કર નાખશે!  કોઈ અત્યંત તોફાની ઝરણાની માફક, પ્રતી સેકન્ડે હજારો ગેલન પાણી બરફની તોતીંગ પાટોની નીચેથી, બાજુમાંથી, બે પાટો વચ્ચેની ફાટો/તીરાડોમાંથી, અને અમુક કીસ્સાઓમાં બરફની પાટમા વચ્ચે બોગદું બનાવીને નીકળતું હતું.  આ પાણીના અવાજ અને સુસવાટા મારતા પવનની વચ્ચે જ્યારે કોઈ હીમશીલા થોડી ખસે એનો અવાજ સંભળાય ત્યારે ધ્યાનસ્થ પરીસ્થીતી જેવો ચીદાનંદ અનુભવાય!  કુદરતના વીશાળ નઝરાણાં અને તેની વીશાળ સમયરેખાઓ સામે આપણા જીવનની સુક્ષ્મતા; અને સાથે સાથે આ નૈસર્ગીક વાતાવરણ સાથે લયબધ્ધ થઈ શકવાની આપણી તોતીંગ ક્ષમતાનો એક સાથે અનુભવ મેળવવો એ એક સદભાગ્ય છે…

અંતરીયાળ અલાસ્કા

દરીયાકાંઠાને ‘રામ રામ’ કરી, અમે ડેનાલી નેશનલ પાર્કની મુલાકાતે ગયા. એન્કરેજથી ડેનાલીની પાંચ કલાકની બસ યાત્રા ઘણી મનમોહક રહી.  અલાસ્કાના બધા જ ધોરીમાર્ગો “સીંગલ પટ્ટી” માર્ગો છે.  ડેનાલી જતા રસ્તામાં બહેન સેરા પેલીનનુ ગામ પણ આવ્યું.  બસના ડ્રાઈવર ઘણા મોજીલા હતા અને અલાસ્કાના ઈતીહાસ વીશે માહીતી આપી રહ્યા હતા.  અલાસ્કા રશીયાનો ભાગ હતુ અને અમેરીકાએ એને ખરીદી લીધેલુ એ તો ખ્યાલ હતો, પણ એવું તો કેવું નેગોશીયેશન અમેરીકનોએ કરેલુ એ કુતુહલ મને રહ્યા કરતુ.

તો વાત એમ છે કે ઓગણીસમી સદીના ઉત્તરાર્ધમા ટેલીફોનની શોધ થયા બાદ યુરોપ અને અમેરીકાને જોડવા એટલાન્ટીક મહાસાગરના તળીયે કેબલ્સ પાથરવાનુ કામ ચાલુ થયુ.  પહેલી કંપની કે જેણે એ કેબલ્સ પાથર્યા તે થોડા જ સમયમા તુટી ગયા.  આથી કેલીફોર્નીયાથી પેસીફીકના કીનારે કીનારે અલાસ્કાથી થઈ, સાઈબીરીયાથી પુર્વ યુરોપથી ઈંગ્લેન્ડ સુધી કેબલ પાથરવાનો એક મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટ હાથ ધરાયો.  રશીયા/અલાસ્કા તરફથી કામ ચાલુ કરવા માટે અમેરીકાએ રશીયાને ૩ મીલીયન ડોલર્સ આપ્યા.  પણ આ પ્રોજેક્ટ આગળ વધે એ પહેલા બીજી એક કંપનીએ એટલાન્ટીક સમુદ્રના તળીયે સફળતાપુર્વક કેબલ્સ બીછાવી દીધા.  આથી, અલાસ્કા/રશીયામા કેબલ્સ પાથરવાનુ કામ પડતુ મુકાયુ.  અમેરીકનોએ જ્યારે રશીયન ઝાર પાસે પૈસા પાછા માંગ્યા ત્યારે ખબર પડીકે ઝારની તીજોરી ઈંગ્લેન્ડ સામેના યુધ્ધમા ખાલી થઈ ગયેલી!  અમેરીકાનો વીદેશ પ્રધાન વીલીયમ સ્યુઅર્ડ દુરંદેશી હતો.  રશીયનોને અલાસ્કા બ્રીટીશરોના હાથમા જતુ રહે એવો ડર પણ હતો.  આથી અમેરીકાએ ૭.૨ મીલીયન ડોલર્સમા અલાસ્કા મેળવી લીધુ.  જે તે સમયે વીલીયમ સ્યુઅર્ડનો ઘણો વીરોધ થયેલો, પરંતુ તેણે એક ઈન્ટર્વ્યુમા જણાવેલુ કે અલાસ્કા ખરીદવાની નીતીનુ મહત્વ સમજતા વર્શો લાગશે.

આમ આવી વાતો સાંબળતા જોત જોતામા અમે ડેનાલી પહોંચ્યા.  ઉત્તર અમેરીકા ખંડનુ સૌથી ઉંચુ શીખર – માઉન્ટ મેકેન્લી (૨૦,૮૦૦ ફુટ)ડેનાલી નેશનલ પાર્કમા છે.  પાર્કનો વીસ્તાર છે ૬ મીલીયન એકર્સ – જેમા માત્ર ૯૦ માઈલનો જ રસ્તો બનાવેલો છે, એ પૈકી ડામરનો રસ્તો તો માત્ર વીસેક માઈલ જ.  બાકીના ભાગની મુલાકાત લેવા માટે પાર્કની બસોમા જવુ પડે.  અહી ચારે બાજુ જાત-જાતની berries ઉગેલી જોવા મળી.  થોડી જંગલી blue-berries ચુંટીને ખાધી!  એક નાની હાઈક લઈને બીવરે બનાવેલા એક ડેમની મુલાકાત લીધી.  પાર્કની બસની ટુર દરમીયાન બે જગ્યાએ ગ્રીઝલી બેર જોવા મળ્યા – ફેરો સફળ થઈ ગયો :).  એક જગ્યાએ માતા અને બે બચ્ચાની ત્રીપુટી જોઈ, અને બીજુ એક ગ્રીઝલી એકલુ હતુ.  તે ઉપરાંત રૈનડીયર અને બીજા ઘણા પ્રાણીઓ જોયા.  ટ્રી લાઈન અહી ૩,૦૦૦ ફુટ સુધી જ હોય છે – એ નવું જાણવા મળ્યુ.

અહીં પણ ગ્લેસીયર્સ હતા, પણ દરીયા કીનારા જેટલી માત્રામા નહી.  પરંતુ પ્રાગૈતીહાસીક ગ્લેસીયર્સની અસરો ચારે બાજુ જોવા મળતી હતી.  છેલ્લા હીમયુગમા બરફની ચાદર ૩,૦૦૦ ફુટ ઉંચી હતી.  જયારે એ બરફ પીગળવા લાગ્યો ત્યારે નીચેના પર્વતોને ઘસાતો ગયો.  આથી જે પર્વતો ૩,૦૦૦ ફુટથી નીચા હતા એ smooth હતા, જ્યારે તેનાથી ઉંચા પર્વતોનુ બરછટપણું દેખાઈ આવતું.  વીશાળ ચરીયાણની વચ્ચે મોટો ખડક દેખાય ત્યારે સમજી લેવાનુ કે એ ગ્લેસીયરનુ કામ હશે.  પ્રાગૈતીહાસીક કાળમા ગ્લેસીયર્સ ઘણા પહોળા હતા, પરંતો અત્યારે તેઓ પર્વતોમા ઉંચાઈ પર સંકોડાઈને પડ્યા છે.  અત્યારે એમાથી નીકળતુ પાણી હજુ એ જ રસ્તો લે છે, જે હજારો/લાખો વર્શો પહેલા એ નદીના પુર્વજ ગ્લેસીયરે લીધેલો – અને એટલે જ પીગળતા બરફની આ નદીઓ ક્યારેય બે કાંઠે વહેતી નથી.  નદીના પટ પર પાણી કરતા પત્થરો અને કાંકરા વધુ હોય છે, અને પાણી પણ ઘણું જ ડહોળું.  ડેનાલી પાર્કના સૌથી ઉત્તરના બીંદુએ હું બસમાંથી ઉતરીને આવી એક નદીના પટ પર ફર્યો.  ઉત્તર દીશામા સૌથી વધુ દુર પહોંચીને તરત પાછા નહતું આવવુ.  સુસવાટા મારતા પવન, પ્રચંડ વેગથી વહેતી નદી, વીવીધ રંગી પત્થરો, અને વીશાળ પર્વતો વચ્ચે થોડા સમય માટે ખોવાઈ જવાની મજા જ કાંઈ ઔર છે…

અલાસ્કા ભ્રમણ-૧

ઓગસ્ટ 13, 2009

(આ લેખ એક ઈ/ઉ વાળી સરળ ઉંઝા જોડણીમાં લખેલો છે)

અલાસ્કા નામ સાંભળીએ એટલે ઠંડો સુષ્ક વીસ્તાર અને એસ્કીમો કે ઈગ્લુ જેવા શબ્દો મગજમાં આવે.  પણ જુલાઈ અંતમાં જ્યારે અલાસ્કા ભ્રમણ કર્યું ત્યારે તેની વીવીધતાનો પરચો મળ્યો.  અલાસ્કાના પરીચયની શરુઆત તેના વીસ્તાર અને વીશાળતાથી કરવી પડે.  અને આપણે, ભારતીયોને એ કહેવાની જરુર ના પડે કે જ્યાં વીશાળતા હોય ત્યાં વીવીધતાતો હોય જ!  ૧૫,૧૮,૦૦૦ ચોરસ કી.મી. વીસ્તાર સાથે અલાસ્કા અમેરીકાનું સૌથી મોટું રાજ્ય છે.  (સરખામણી માટે, ગુજરાતનો વીસ્તાર આશરે ૧,૯૮,૦૦૦ ચો.કી.મી. છે).  અમેરીકાના સૌથી નાના બાવીસ રાજ્યોના કુલ વીસ્તાર જેટલો અલાસ્કાનો વીસ્તાર થયો.  એક વીઝીટર સેન્ટરમાં “નીચેના ૪૮” રાજ્યોના નકશા ઉપર અલાસ્કાનો નકશો મુકેલો જોયો ત્યારે અનુભુતી થઈ કે અલાસ્કા બાકીના ખંડીય અમેરીકાના લગભગ ૨૫% જેટલુ છે!  અને વસ્તી?  માત્ર સાડા છ લાખ!  એમાંથી ત્રણ લાખ લોકો તો અમે જે પહેલા શહેરની મુલાકાત લીધી એ – એન્કોરેજ (Anchorage)માં રહે છે.

વીશાળ વીસ્તારને કારણે અલાસ્કામાં જંગલો અને અભયારણ્યો પુશ્કળ છે – અને એટલાજ વીવીધ અને સુંદર છે.  અમેરીકાના નેશનલ પાર્કસને વીસ્તાર મુજવ ઉતરતાં ક્રમમા ગોઠવીએ તો પહેલા છ અલાસ્કામા છે (ડેથ વેલી, કેલીફોર્નીયાને બાદ કરતાં).  આવા વીશાળ અલાઅસ્કામાં અમે માત્ર દક્ષીણના અમુક વીસ્તારની મુલાકાત લીધી.  હકીકતમાં અમે આર્કટીક  સર્કલની અંદરતો પહોંચ્યા જ નહતાં, જ્યાં છ મહીનાનો દીવસ અને છ મહીનાની રાત થાય છે.  પરંતુ અમે જ્યાં હતા ત્યાં રાત્રે સાડા અગીયારની આસપાસ સુર્યાસ્ત થતો અને સવારે ચાર વાગ્યે સુર્યોદય થઈ જાય!  અંધારુ લગભગ ત્રણેક કલાક જ રહે.  કેવું સરસ!  પણ શીયાળામા જ્યારે ત્રણેક કલાક જ અજવાળું રહેતુ હશે ત્યારે કેવો ત્રાસ થતો હશે?  ક્યારેક વીચાર આવે છે કે રુતુઓ વગર આપણું જીવન કેવું કંટાળાજનક થઈ જાત! ખેર, અલાસ્કા પર પાછા ફરીએ…

હીમનદીઓ (Glaciers)

અલાસ્કાની કોઈ એક બાબત કે જેનાથી હું સૌથી વધું પ્રભાવીત થયો હોઉં તો એ છે ગ્લેસીયર્સ!  ગ્લેસીયરને જોયા વગર એની ભવ્યતા અને સુંદરતાનો અહેસાસ કરવો અઘરો છે.  એ કઈ રીતે બને છે ત્યાંથી શરુઆત કરીએ.   હુ જાણુ છુ ત્યાં સુધી ગુજરાતીમાં snow અને ice માટે અલગ શબ્દો નથી (કે પછી “હીમ”=”snow”?).  જ્યારે હીમવર્શા થાય ત્યારે પડતો બરફ રુ જેવો પોંચો અને ફોરો હોય છે.  મોટા ભાગના સ્થળોએ આ બરફ ઉનાળો આવતા પીગળી જાય – પરંતુ જ્યાં આ બરફને પીગળવાનો મોકો ના મળે ત્યાં એ એકઠો થયા કરવાનો.  તાજા પડેલા બરફના વજનથી જુનો બરફ દબાતો રહે – અને આખરે લગભગ ૧૦ ફુટના snow માથી ૧ ફુટ ice બને.  Iceની જાડાઈ/ઉંચાઈ વધતા વધતા જ્યારે ૭૫ ફુટથી વધે અને તેથી જ્યારે ગુરુત્વાકર્શણની અસર હેઠળ એ ખસવાનું ચાલુ કરે ત્યારે ગ્લેસીયર બન્યો ગણાય.

અલાસ્કામાં અંદાજે એક લાખ ગ્લેસીયર્સ છે.  ત્રણ ગ્લેસીયર્સને અમે સાવ નજીકથી માણ્યા.  એ પૈકીનો પહેલો ગ્લેસીયર એન્કરેજ પાસેનો પોર્ટેજ ગ્લેસીયર.   પોર્ટેજ ગ્લેસીયર એક તળાવને મળે છે.  આશરે અડધો માઈલ પહોળો અને ૨૦૦ ફુટ ઉંચો ગ્લેસીયર અમે બોટમાથી માણ્યો.  દરરોજ લગભગ એકાદ ફુટ ખસતો આ ગ્લેસીયર ઘણોજ સક્રીય ગણાય.  (એની સરખામણીમાં એન્ટાર્કટીકાના ગ્લેસીયર્સ વર્શે માંડ એકાદ ફુટ ખસતાં હોય છે).  મને એવું હતું કે જેમ ઉત્તરમાં જઈએ તેમ વધુ ice, snow, અને ગ્લેસીયર્સ જોવા મળશે – પરંતુ મોટાભાગના અલાસ્કાના ગ્લેસીયર્સ દક્ષીણ-પુર્વીય કાંઠાના વીસ્તારોમાં છે.  એવું કેમ?  કારણકે ગ્લેસીયર બનવા માટે જોઈએ બરફ, બરફ અને વઘુ બરફ!  અમેરીકાના ઉત્તર-પશ્ચીમ કાંઠે જે બારેમાસ વરસાદી વાતાવરણ રહે છે, તે વૉશીંગ્ટન સ્ટેટથી શરુ કરીને છેક દક્ષીણ અલાસ્કા સુધી પહોંચે છે.  એ મૌસમને કારણે અલાસ્કાના કાંઠાના પર્વતો વર્શે ૭૦ થી ૧૦૦ ફુટનો સ્નો મેળવે છે.  મધ્ય અલાસ્કા મોટા ભાગે કોરું રહે છે.  ઠંડી વધુ ખરી, પરંતુ બરફ નહી.  સાવ ઉત્તરના ભાગે બરફ ખરો, પણ ઉનાળામા જતો રહે.

પોર્ટેજ ગ્લેસીયરના મુખ પાસે લગભગ એકાદ કલાક બોટ ઉભી રાખીને તેને માણ્યો.  આઈસ બ્લ્યુ સીવાયના બધા રંગોને શોશી લે છે, આથી ગ્લેસીયર્સ બ્લ્યુ કલરના દેખાય.  દુરથી બરફાચ્છાદીત પર્વતો વચ્ચે ગ્લેસીયરને શોધી કાઢવાનો આ રસ્તો છે (જો તાજો સ્નો પડ્યો ના હોય તો).  બોટમા એ લોકોએ ગ્લેસીયરના બરફના ટુકડાઓ પણ રખેલા – પ્રવાસીઓ તેને સ્પર્શ અને ચુંબન કરી શકે એ માટે!

હૉલગેટ (Holgate) ગ્લેસીયર

તળાવને મળતાં પોર્ટેજ ગ્લેસીયરને તો માણ્યો, પણ દરીયાને મળતા ગ્લેસીયરને માણો નહીં તો અલાસ્કાની સફર અધુરી ગણાય.  કીનાઈ ફ્યોર્ડ (Kenai Fjords) નેશનલ પાર્કમાં અમે આઠ કલાકની બોટ ટુર લીધેલી.  નાની, પંદરેક લોકો સમાય એટલી બોટ હતી, એટલે દરીયામાં પ્રવાસીઓની પસંદ મુજબ જ્યાં જવું હોય ત્યાં જઈ શકાય.  દરીયાનું પાણી અહીં રાખોડી/બ્લ્યુઈશ કલરનું.  આવું કેમ?  કારણકે જ્યારે ગ્લેસીયર્સ ધીમી પણ ચોક્કસ ગતીથી આગળ વધે ત્યારે જમીન પરના વીરાટ પત્થરોનું ચુર્ણ કરતા જાય – અને આ લાવાના પત્થરોનો ભુક્કો આવો રંગ આપે છે.  શાંત દેખાતા ગ્લેસીયર્સની તાકાતનો પરચો આ અનુભુતીથી થાય!  દરીયામાં ઘના સસ્તન પ્રાણીઓ જોયા – હમ્પબેક વ્હેલ, કીલર વ્હેલ્સનું ટોળુ, સી-લાયન્સ, અને ડોલ્ફીન.  એક હમ્પબેકને ઉંઘતી પણ જોઈ!  પણ અહીં આ પ્રાણીઓ હવાઈ જેટલા રમતીયાળ ના હતા – કારણકે આ તો એમની ખાવાની સીઝન છે.  ચાર પાંચ મહીના પેટ ભરીને ખાઈ લેવાનું અને પછી સાત મહીનાનો (લગભગ) ઉપવાસ!

ખાંચાખુંચી વાળા કીનારામાથી પસાર થઈ, આખરે હૉલગેટ અખાતમાં અમે પહોંચ્યા.  અખાતમાં ચારે બાજુ નાના-નાના આઈસબર્ગ હતા, જે ગ્લેસીયરની સક્રીયતાનો પુરાવો હતો.  હૉલગેટ ગ્લેસીયર ઘણો સક્રીય છે – દીવસના ચાર થી છ ફુટ જેટલો ખસે છે.  તેની પહોળાઈ લગભગ ૧ માઈલ અને ઉંચાઈ ૫૦૦ ફુટ.  વીશાળતાનો ખ્યાલ જ્યારે તેની પાસે જતી કોઈ બોટના કદની સરખામણી પરથી આવે.  ગ્લેસીયરના મુખથી કમસેકમ અડધો માઈલ દુર રહેવું પડે, કારણકે દરીયામાં પડતી વીરાટ હીમશીલાઓ મીની-સુનામી સર્જી શકે.  ઘણી વાર કલાકો સુધી ગ્લેસીયરના મુખ પાસે ઉભા રહો અને હીમશીલા પડતી જોવા ના મળે.  પણ હું જ્યારે આ વીશાળ બરફના શીલ્પને જોતો હતો ત્યાં અચાનક જ વીરાટ હીમશીલા પાણીમાં પડતી દેખાઈ – અને એકાદ સેકંડ પછી મેઘગર્જના જેવો મોટો ધડાકો સંભળાયો!  ગ્લેસીયર કેટલો દુર છે અને અમે કેટલા દુર હતાં એ ફરી એક વાર અનુભવ્યુ.  અમારી દોઢ કલાકની મૈત્રીપુર્ણ મુલાકાત દરમીયાન આવા ચાર કડાકા સંભળાયા અને એમાંથી બે વાર મારું ધ્યાન ગ્લેસીયરના એ ભાગ તરફ હતું જ્યાંથી હીમશીલાઓ પડી – આથી બે વાર જોયુ, ચાર વાર સાંભળ્યું :).

ક્રમશ:  …

50554948505553485054574850554952505553485055494850555351505457485055495250555350 50555249505553485055515750555348 5055485750555350505550565055534850555154505553485055515250555348505457485055505350555350 50555148505552525055534850555154 50555053505457545252 50545752505549485055515450555357 505552535055544950555156505549495055535750554957 50545752505549485055534850555052505551525055534850545748 505457515055515250555357 50555148505552535055545150545748505549525055545350555153505553485254  50545751505549485055534850555052505551525055534850545748 50554952505553485055515450555357 50555150505553485055495450555351 50555056505553485055505650555348525350555056505553485055505650555348 50545752505457545055525250555150505551545055545350554949 5055525350555052505553485252 5055495450555357 50554949505554535055515650555357505552525055535050555153505551545055505650555350 50555252505548575055545350555154505553505055515350555052505553485055505650555451 505551485055535150555154505553485055524950555451 5055525350555052505554515254  505552535055544950555156505549495055535750554957 5055494950555453505551565055535750555252505553505055515350555154 505549505055505150555451 505552525055485750555453505551545055535050555153 5055495350555357 5253 505550545055535050555249505552525055505650555348 505549525055534850555154 5055505350555350 50554953 505551495055535150554957 5055495450555357505549575055515650555451 505549485055525250555357 50554953505553575254  50555052505553575055505650555350 505551485055525350555451505551575055534850545754 50555156505549495055515150554949 50555749 50555152505553485054575450555156 505457515055505650555357 5054575550545748505549525055534850545754 505557535055574850555748 5055514950555351505549575254  505552495055535050555250505553485055515750555052505553485055505650555451 5055494850555453505551535055534850555156 505549545055545350555153505553485055515450555357 50555052505553575055505650555350 50555148505553485055525250555357 505549545055505250555350 505548575055545150545754 5055515050555451505549575055505650555348 5055485750555054 5055505650555350 50555252505551545055494850555348505551525055505150555350 50555148505551545055505350555350 5054575250555249505553575254  50554949505554535055515650555357505552525055535050555153505551545055505650555348 5055515250555351505549485055505350555350 505548575055515250555252505553575055485750555152 50545751505550495055505550555451 50555152505553485054575450555156 505550545055535150555154 5055515450555253505553575055524950555351 5055514850555049505553575252 505548575055534850555154505550515055485750555357 5055505450555154505553505055515350555348505551525055534850545748 50555148505550495055505250555350 5055524950555350505551545055534850554957 5055525350555350505551525055525050555350505551565055534850554855 505551525055535050555056505553505253505552525055535150555056505553485055515250555350 5055525250555154505554535055495450555350 5055525050554857505553575254  505549505055505150555350 505552495055534850555154 5055485750555156505553485055485750555451 50555252505553515055505550555350 50554949505554535055515650555357505552525055535050555153505551545055505650555348 505551525055535150554948 50555148505553485055525250555357 505457555055515150555348 505551545055525350555451 505457515055505650555357 50555253505553505055515250555250505553505055515650555348 50555148505550495055505250555350 505549545055545150555249505553485055505650555348 5055515250555157505553575254 5055514850555051 505552535055535150545748 505549545055545350555153505553485055515450555357 50545752 5055524950555350505552505055534850555157 5055515050555154505551495055505650555348 50555250505553505055515650555453505551485055505650555357 50554954505554515055505250555451 505552535055505250555451 5055505250555453505551535055534850545748 5054575150554952505553485055505650554857 50554954 5055524950555350505551545055534850554957 50555253505553505055515250555250505553505055515650555348 50555148505553485055505150555350505551525055534850545748 50555148505550495055505250555350 50555054505553575055494850555348505457545254  505457515055505650555357 50554851505548575055534850555054 5055525250555357505548575054574850555049 505551485055495350555350 505551525055535750554950 505549495055515450555453505549545055505650555348 50554954505553575055524950555451 50555152505554515055495750555451 5055505550555049505553485055485750555451 505552525054574850555151505551575055534850555153505554515151  5055494950555453505551565055535750555252505553505055515350555154 5055485750555357505549575055515650555451 50555152505554515055495750555451 50554953505553575252 505457515055505650555357 505457515055515250555357 5055485750555357505549575055515650555348 505550545055535150555154 505552535055505250555348 50554851 5055485150554857 505551495055515450555350 505552495055534850555154 5054575150555056505553515055515150555249505553485055515350555351505457485151  5054575150555152505553485055515450555350 505550545055545150555050 505548575055515650555348505548575055505650555350 5055515250555448505550525055545350555154505553505055514850555351505551545055545350555051 50555152505553515055515650555348505548575055534850555052 50555054505551545055515250555350505551535055534850555056 505457525055524950555348 505549525055534850555154 5055485750555049505553485055485750555348 50555252505457485055515150555157505553485055515350555348 505457515055505650555357 505548515055515250555348505457485055505350555350 5055515050555357 505552495055534850555154 5055515250555348505551545055535150545748 5055505550555453505551535055534850555056 50554949505554535055515650555357505552525055535050555153505551545055505650555348 50554851 505551515055534850554949 505550525055515450555149 50555253505550525055535150545748 50554954505554535055515350555348505457485055505350555350 5055525350555350505551525055525050555350505551565055534850554855 505551485055504950555350 5253 505457525055505350555350 5055515050555357 505552495055534850555154 505550545055535750554948505553485055515350555351505457485254609811462<br>
609811462

પાણી!

જૂન 17, 2009

બીગસર મેરેથોનની તૈયારી વખતે ઘરની પાસે આવેલા એક ઝરણાં પાસે દોડવાનું થતું.  આજે (૬/૧૩/’૦૯) બે મહીના પછી ફરીથી ઝરણા પાસે દોડ્યો.  જાન્યુઆરીથી એપ્રીલ એ કેલીફોર્નીયાની વર્ષાઋતુ છે, આથી એ સમયે ઝરણાના જુદા-જુદા સ્વરુપો જોયેલા – વરસાદ પડતો હોય ત્યારે, વરસાદ પડી ગયાના એક દીવસ પછી, બે દીવસ પછી, વગેરે.  અત્યારે એવું ધારેલું કે બે કોરા મહીના પછી પાણી સુકાઈ ગયુ હશે.  પણ જ્યારે ફુટપાથનો સંગાથ છોડીને ઝરણા પાસે પહોંચ્યો ત્યારે તેના ખળ ખળ વહેતાં પાણીને જોઈને સાનંદાશ્ચર્ય થયું.  પાણી હજી વહેતું હતું, અને સારુ એવું વહેતું હતું.  કુદરતી વાતાવરણમાં પાણીને જોઈને આપણને આટલો આનંદ કેમ આવતો હશે?

ગ્રાન્ડ કેન્યોનની હાઈક વખતે પણ પહેલા waterfallના અવાજથી ઉત્સુક્તા થઈ હતી કે ક્યારે તે જોવા મળે!  કદાચ અમુક બેક્ટેરીયા અને વાઈરસને બાદ કરતાં તમામ સજીવો માટે પાણી આવશ્યક છે.  પરંતુ મનુષ્ય શીવાયની કોઈ જાતીને પાણીના ધોધને “જોવાનો” આનંદ લેતી જોઈ છે?  એવું કેમ ક્યારેય જોવા નથી મળતું કે હરણ કે સીંહના ટોળા ધોધને માત્ર જોવા માટે ભેગા થયા હોય? 🙂

મારું એવુ માનવું છે કે માનવ સંસ્ક્રુતીના ઈતીહાસની ભુમીકા ભાગ ભજવતી હોવી જોઈએ.  કલ્પના કરો કે આદીમાનવો, કદાચ આફ્રીકામાથી સૌ પ્રથમ વાર એશીયા/યુરોપ તરફ જતું એ હજારેક લોકોનું ટોળું પાણી માટે ભટકી રહ્યું છે.  પાણીના સ્રોતની શોધ એમના અસ્તીત્વ માટે અત્યંત જરુરી છે.  એવામાં દુર રહેલા પાણીના ધોધનો અવાજ એમનામાં કેવો ઉત્સાહનો સંચાર કરશે!  અને એ અવાજનું “પગરવું” પકડીને આખરે એ પાણી મેળવશે.  અને એમ પાગૈતીહાસીક સમયથી પાણીના ધોધ, નદી-નાળાં, સરોવર અને દરીયા તરફનું આકર્ષણ આપણા બ્રુહદ માનસપટ પર કોતરાયું હશે!

બીગસર મેરેથોન

મે 8, 2009

તારીખ: એપ્રીલ ૨૬, ૨૦૦૯
અંતર: ૨૬.૨ માઈલ (૪૧.૯૨ કી.મી.)
સમય: ૫:૧૭:૫૪ (Tag time) વેગ: ૧૨:૦૪ મીનીટ/માઈલ
૫:૨૦:૩૫ (Gun time)
બીબ # ૧૫૪૮

કેલીફોર્નીયાનો હાઈવે-૧ તેના કુદરતી સૌંદર્ય માટે ઘણો જાણીતો છે.  હાઈવે-૧ એ “સીંગલ પટ્ટી” રસ્તો છે – જે પ્રશાંત મહાસાગરના કીનારે કીનારે ઉત્તરમાં સીએટલથી શરુ કરી, દક્ષીણમાં છેક સેન ડીએગો સુધી જાય છે. બીગસર મેરેથોન આ જ હાઈવે પર સાન ફ્રાન્સીસ્કોથી દક્ષીણે આવેલા બીગસરથી શરુ કરી, મોન્ટરે સુધી દર વર્ષે યોજાય છે. ૨૫ એપ્રીલ ૨૦૦૯ ના રોજ હું, પ્રીયા અને વેદ મોન્ટરે આવી પહોંચ્યા અને એક્સ્પોની મુલાકાત લઈ, બીબ નંબર, આર.એફ. આઈડી, બસ પાસ, વગેરે મેળવી લીધું.  સાંજે “વ્યવહાર મુજબ” ઈટાલીયન રેસ્ટોરંટમાં “કાર્બોલોડીંગ” કર્યું.

(ઘણી) વહેલી શરુઆત

મેરેથોન માટે આયોજકો હાઈવે-૧ ને છ કલાક માટે બંધ કરી દેવાના હતા, અને વળી રેસની શરુઆત જંગલની વચ્ચેથી થતી હોવાથી ત્યાં રહેવાની વ્યવસ્થા નહતી.  આથી સવારે પોણા હાર વાગ્યે મોન્ટરેથી બસની વ્યવસ્થા કરેલી, જે રેસની શરુઆત સુધી દોડવીરોને લઈ જવાની હતી.  ચાર વાગ્યાની બસ લઈ, પાંચ વાગ્યે રેસની શરુઆત પાસે પહોંચ્યો. હજુ અજવાળુ થયેલુ નહતુ, અને ઠંડી સારી એવી હતી.  દોડવા માટેના કપડા ઠંડી સામે બહુ રક્ષણ આપે નહી; ભલુ થાય આયોજકોનું જેમણે ગરમ કોફીની વ્યવસ્થા કરેલી.  સાડા પાંચની આસપાસ ખળભાંખળું થઈ ગયુ.  બીજા રનર્સ સાથે વાતો કરવાની મજા માણી.  જાણીતા મેરેથોનર જેફ ગેલોવે પણ આ મેરેથોન દોડવાના હતા, એમણે સો ઉપર મેરેથોન દોડેલી છે, અને એ વીષય ઉપર ઘણા પુસ્તકો લખેલા છે, અને “વોક બ્રેક” પધ્ધતીના ચુસ્ત હીમાયતી છે.  એમણે સવારે મેરેથોનના માર્ગ વીશે માહીતી આપી.  બીજો અડધો કલાક “સુલભ શૌચાલય”ની લાઈનમાં પસાર થયો. આખરે પોણા સાત વાગ્યે મેરેથોનની શરુઆત થઈ.

શરુઆત

મેરેથોનની શરુઆત ઘણીજ રોમાંચક હોય છે. લગભગ સાડા ત્રણ હજાર લોકો આખી મેરેથોન દોડવાના હતા.  એ ઉપરાંત રીલે, ૨૧-માઈલની રેસ વગેરે થઈને આશરે નવેક હજાર લોકો હતા.  પોણા સાતે અમેરીકાના રાષ્ટ્રગીતના ગાન બાદ બંદુક ફોડીને રેસની શરુઆત થઈ.  શરુઆતના બે માઈલ રેડવુડના જંગલની અંદર હતા.  કેલીફોર્નીયાના કાંઠે આવેલા ઉંચા, વર્ષોજુના રેડવુડ વ્રુક્ષો કુદરતનું અનુપમ નજરાણું છે (“Wild Trees” પુસ્તક વાંચવા જેવું છે). ત્રણેક માઈલ જેટલુ દોડ્યા પછી પહેલી વાર દરીયાના દર્શન થયા.

દરીયાની સાથે સાથે…

ચોથા માઈલે દરીયા કીનારે પહોંચી ગયા.  દરીયાના કીનારે સળંગ પર્વતો છે – અને આખી રેસ આ ટેકરીઓ પર થઈને જાય છે. આથી બીગસરને ઘણી જ અઘરી મેરેથોન ગણવામાં આવે છે.  દરીયાનો સંગાથ “Point Sur Lighthouse”ની ટેકરીથી શરુ થયો.  “આ ખારો વીપુલ જળરાશી…” – ધ્રુવ ભટ્ટની ‘સમુદ્રાન્તીકે’ યાદ આવી ગઈ.  વાતાવરણ દોડવા માટે ઘણુ જ સાનુકુળ હતુ – ગરમી પણ નહી, ઠંડી પણ નહી, ચોખ્ખું આકાશ, ઘુમ્મસ કે વાદળાનું નામનીશાન નહી.  પવન થોડો હતો – ફરીયાદ કરવી પડે એટલો નહી, પણ તેની હાજરીની નોંધ લેવી પડે એટલો તો ખરો.  રસ્તો દરીયા કીનારે ટેકરીઓ પર દરીયાથી આશરે ૨૦૦-૫૦૦ ફુટ દુર, સપાટીથી ૫૦-૨૦૦ ફુટ ઉંચો રહેતો.  એક પછી એક અર્ધ ચંદ્રાકાર કીનારા પસાર થતા જાય એમ દરીયાનું નવું સ્વરુપ સામે આવતું જાય – ‘નામ રુપ જુજવા, પણ અંતેતો હેમનુ હેમ..’.  કેલીફોર્નીયાના દરીયાને માણવાની આનાથી સારી વળી કઈ રીત હોઈ શકે!

આ મેરેથોનની બીજી એક ખાસીયત એ હતી કે દર બે કલાકે કોઈને કોઈ વ્યક્તી કે ગ્રુપ દ્વારા સંગીત પીરસવામાં આવતું.  આયોજકોએ જણાવેલું એ મુજબ તમારી દરેક ‘senses’ને તરબત્તર કરે એવો આ અનુભવ હતો!

હરીકેન પોઈંટ

માઈલ આઠથી હરીકેન પોઈંટ – રેસનું સૌથી ઉંચુ સ્થળ માટેનું ચઢાણ શરુ થયુ. ક.મા. મુન્શીની “સીધા ચઢાણ” જેવું તો સીધુ નહતું, પણ ચાર માઈલનું ધીમું પણ સતત ચઢાણ હતુ; જે ત્યારે તો અઘરુ ના લાગ્યુ, પણ પછીથી એની અસર વર્તાઈ.  પવન સારો એવો હતો, પણ હરીકેન પોઈંટ નામ આપવામા તો નાઈન્સાફી જ છે – પ્રશાંત મહાસાગરનુ નામ કાંઈ એમ જ નથી પડ્યું – એ ખરેખર શાંત છે, અમેરીકાના પશ્ચીમ કીનારે તો ખરો જ!  હરીકેન પોઈંટની ટેકરી ઉતરીને અત્યંત પ્રસીધ્ધ એવો બીક્સબી બ્રીજ અનુભવ્યો. પુલ ઉતરતા જ ભાઈ શ્રી માઈકલ માર્ટીનેઝનુ પીયાનો વાદન માણ્યું.  એ પછીના ૧૨ માઈલ સતત ચઢાણ-ઉતરાણ વાળી નાની ટેકરીઓ રહી.

દરીયાનો સંગાથ છેક સુધી રહ્યો.  લગભગ આખા કીનારે કેલ્પ ફોરેસ્ટની હાજરી દરીયામા વર્તાઈ આવતી હતી.  થોડા અંતરે ‘Report whale sighting’ના બોર્ડ જોવા મળ્યા.  આ કીનારો ગ્રે વ્હેલના માઈગ્રેશનના રસ્તે આવેલો છે, અને વસંત રુતુમા ગ્રે વ્હેલ જ્યારે તેના ‘નવજાત શીશુ’ને લઈને ઉત્તર તરફ જતી હોય ત્યારે કીલર વ્હેલ તેના શીકારની વેતરણમાં હોય છે.  મોન્ટરે પાસેની દરીયાઈ ખીણ ખાસ કરીને ગ્રે વ્હેલ માટે ખાસ્સી જોખમી છે. વ્હેલ સાથેની આત્મીયતા માણતાં ‘કોનટીકી’ યાદ આવી ગઈ.

આમ પ્રક્રુતી માણતા, રસ્તાના કીનારે ઉભેલા પ્રોત્સાહકો સાથે કીલ્લોલ કરતાં બાકીનો સમય અને અંતર જોતજોતામાં પસાર થઈ ગયાં. દર બે માઈલે આવતા water stationsમા આયોજકોએ સફરજન, કેળા, સંતરા, અને વળી એક જગ્યાએ તાજી સ્ટ્રોબેરીની વ્યવસ્થા કરેલી.

આખરે પાંચ કલાક ૧૭ મીનીટની દોડ બાદ પ્રીયા અને વેદ સાથે ફરીથી મીલન થયું! 🙂

Pictures: http://public.fotki.com/mehul-asha/bigsurmarathon/

દોડવાની કળા – ૧: ગેરસમજણો

ફેબ્રુવારી 2, 2009

(આ લેખ એક ઈ/ઉ વાળી સરળ ઉંઝા જોડણીમાં લખેલો છે)

દોડવુ એ એક સાહજીક ક્રીયા છે.  આમ છતા, મેરેથોન માટે જ્યારે લાંબા અંતરની દોડ માટે તૈયારીઓ કરી, ત્યારે ઘણુ નવુ જાણવા મળ્યુ.  દોડવુ એ એક એવી hobby છે કે જે કોઈ પણ જગ્યાએ કરી શકાય, એ માટે કોઈ gym ના સભ્ય થવાની જરુર નથી, કોઈ પણ રુતુમા થઈ શકે, અને એકલા પણ કરી શકાય.  બીજા ઘણા શોખોની સરખામણીમા દોડવાનો શોખ ખર્ચાળ પણ નથી – માત્ર એક જોડી સારા શુઝ અને ઈચ્છાશક્તી જોઈએ.  એટલે ભારતના કીશોરો/યુવાનો/વ્રુધ્ધો માટે દોડવાને હોબી પ્રચલીત/લોકભોગ્ય કરવાની જરુર છે.  એ માટે જરુર છે જાગ્રુતી, awarenessની.  આવા જ કંઈક વીચારોથી પ્રેરાઈને આ લેખમાળાની શરુઆત કરી છે.

તો આજે શરુઆત કેટલીક ગેરસમજણો દુર કરવાથી કરીએ – અને એ પ્રશ્નોત્તરના સ્વરુપે કરીશુ.  આ પ્રશ્નો જુદા જુદા લોકોએ મને પહેલા પુછેલા છે:

૧. શું દોડવાથી લાંબે ગાળે ઘુંટણના દુખાવાની શક્યતા રહે છે? / વધુ પડતુ દોડવાથી “હાડકા ઘસાઈ” જાય?

દોડવાથી arthritis થઈ જાય એવી ગેરસમજણ માથી ઉપજેલી આ માન્યતા છે.  હકીકત એ છે કે ઘણા સંશોધનો એવા તારણ પર આવ્યા છે કે જે લોકો દોડતા હોય, કે અન્ય કસરત કરતા હોય એમને મોટી ઉંમરે આર્થરાઈટીસ થવાની સંભાવના ઓછી થઈ જાય છે.  ઉપરાંત, આપણા હાડકા કંઈ ધાતુના તો બનેલા નથી, કે તેમા ઘસારો થાય!  ઉલટુ, કસરત કરવાથી, અને યોગ્ય ટ્રૈનીંગ લેવાથી સ્નાયુઓ અને હાડકા વધુ મજબુત બને છે.

૨. મેરેથોનની દોડમાં તમે વચ્ચે ઉભા રહી શકો / ચાલી શકો?

મેરેથોનનુ કુલ અંતર ૨૬.૨ માઈલ (૪૧.૯૨ કીમી) છે.  માનવ શરીર આટલી લાંબી દોડ સતત દોડવા માટે રચાયું નથી, એટલે વચ્ચે થોડા-થોડા સમયે ચાલવુ / ઉભા રહેવુ એ સામાન્ય છે.  અલબત્ત, સ્પર્ધાત્મક ખેલાડીઓ તો સળંગ દોડતા જ હોય છે, પણ બાકી બધા લોકો માટે run/walk stretegy જ સારી પડે.  આમ પણ પાણી કે અન્ય પીણાં પીવા માટે ઉભા તો રહેવું પડે જ.

૩. મેરેથોનમા “તમારો કેટલામો નંબર આવ્યો”?

માનો કે ના માનો – ઘણા લોકોએ આ પ્રશ્ન પુછેલો છે.  મેરેથોન એ મોટા ભાગના લોકો માટે સ્પર્ધાત્મક રમત નથી. આખી મેરેથોન સફળતાપુર્વક દોડવી, એ જ એક સીધ્ધી છે.  જાણીતી મેરેથોનમા હજારો લોકો દોડતા હોય છે, અને પહેલા દશ થી કદાચ પચાસેક નંબર વાળા લોકો “નંબર માટે” દોડતા હશે.  બાકી મેરેથોન એ એક તમારી પોતાની નબળાઈઓ સામે જીત મેળવવાની રમત છે.  કોઈ વ્યક્તીએ મેરેથોન દોડેલી હોય તેને પુછવા માટેનો વધુ સારો પ્રશ્ન છે – “તમે કેટલા સમયમાં મેરેથોન દોડ્યા?” 🙂

આજ માટે બસ આટલું જ…

બીગ સર મેરેથોનની તૈયારી – ૧

ફેબ્રુવારી 2, 2009

(આ લેખ એક ઈ/ઉ વાળી સરળ ઉંઝા જોડણીમાં લખેલો છે)

તારીખ: ૨૫ જાન્યુઆરી, ૨૦૦૯, રવીવાર
સ્થળ: હેલ્યર ટ્રેઈલ, સેન હોઝે
અંતર: ૮ માઈલ (૧૨.૮ કીમી)
સમય: ૧ કલાક, ૨૬ મીનીટ

બીગસર મેરેથોન દોડવાનુ ગયા વર્શના અંતના ભાગમાં નક્કી કરેલુ, અને થોડી ઘણી તૈયારી પણ છેલ્લા બે-એક અઠવાડીયાથી શરુ કરેલી છે.  આજે દોડતી વખતે નક્કી કર્યુ કે મેરેથોનની તૈયારીનુ વર્ણન આ બ્લોગ પર મુકવુ.  હેલ્યર ટ્રેઈલ મારી મનગમતી ટ્રેઈલ છે – ઘરથી નજીક છે, અને સેનજોઝેની દક્ષીણે આવેલી હોવા છતાં ઘણી હરીયાળી છે (આજુ બાજુનો વીસ્તાર ઘણો સુકો છે).  શીકાગો મેરેથોનની તૈયારી વખતે અહીં ૨૦ માઈલ દોડેલો; અને કદાચ જેટલી વાર અહીં દોડ્યો છુ એટલી વાર રોલર-બ્લેડીંગ પણ કરેલુ છે.  આમ, જગ્યા ઘણી પરીચીત હતી.

તાપમાન આશરે ૫૫F (~10C) હતું – દોડવા માટે ઘણુ જ અનુકુળ.  પહેલા દોઢ માઈલ આશરે દશ મીનીટ પ્રતી માઈલની ઝડપે દોડ્યો અને પછી સ્ટ્રેચીંગ માટે ઉભો રહ્યો.  પરીવાર સાથે રહેવા માટે શની/રવી માંડ મળતા હોવાથી stretchingમા વધુ સમય ના વીતાવ્યો – માત્ર મુખ્ય સ્નાયુઓનું જ stretching કર્યુ, અને ફરીથી દોડવાનુ ચાલુ કર્યુ.  ટ્રેઈલ ઉપર બહુ લોકો હતા નહી, ક્યારેક કોઈક સાઈકલ પર મળી જતા અને એકાદ-બે લોકો વળી પાળેલુ કુતરાઓ સાથે ટહેલવા નીકળેલા.  હમણાજ વરસાદ પડેલો હોવાથી ઘણી લીલોતરી હતી.  Stretching કર્યા પછી નવા જ ઉત્સાહ સાથે દોડવાનું ચાલુ કર્યુ.  વીચારોના વ્રુંદાવનમાં વીહરતા-વીહરતા ચાર માઈલ ક્યારે પુરા થઈ ગયા એનો ખ્યાલ જ ન આવ્યો.  આજે આઠ માઈલ કરવાના હોવાથી ચાર માઈલે પાછો ફર્યો.

ધ્યાન યોગ વીશે લખવા જેટલો મારો અનુભવ નથી, પણ ધ્યાનની ખરી ક્ષણોમા વીચારો સંપુર્ણ પણે “બંધ” થઈ જાય છે (અથવા ખરા અર્થમા “તમે” વીચારોના “દ્રશ્ટા” બની જાઓ છો) એવું જાણ્યુ છે.  દોડતી વખતે વીચારશુન્યતા તો નહી, પરંતુ હકારાત્મક, સર્જનાત્મક વીચારો ની સરવણી જરુર ફુટે છે, અને અવીરત ચાલુ રહે છે.  આમ આજે દોડતી વખતે જ વીચાર આવ્યો કે દોડવા અંગે બે લેખમાળા ચાલુ કરવી – બીગ સર મેરેથોનની તૈયારી વીશે અને દોડવાની કળા વીશે ગુજરાતીમા માહીતી આપતી એક બીજી શ્રુંખલા.

આઠ માઈલની દોડ આખરે દોઢેક કલાકમાં પુરી થઈ.

બાલુભાઈ

જાન્યુઆરી 20, 2009

(આ લેખ એક ઈ/ઉ વાળી સરળ ઉંઝા જોડણીમાં લખેલો છે)

શ્રી બાલુભાઈ જોશીનો પરીચય

બાલુભાઈ સાથે હોઉં, અને કોઈને એમનો પરીચય આપવાનો થાય, ત્યારે થોડીક મુંઝવણ ઉભી થાય.  એમના અને મારા સંબંધને શુ નામ આપવું?  મે એમની પાસેથી ઔપચારીક શીક્ષણ લીધુ નથી, એટલે ગુરુ કે શીક્ષકતો ના કહી શકુ.  કે નથી કોઈ ખાસ વીશય વીશે ઔપચારીક શીક્ષણ લીધુ – જેમકે શાસ્ત્રીય સંગીત, ચીત્રકળા વગેરે.  એટલે આખરે એમની “મારા મીત્ર” એવી જ ઓળખ આપવી પડે – અમારી વચ્ચે ઉંમરમાં પીસ્તાલીસેક વર્શનો તફાવત હોવા છતા!  એમને કોઈ મોટા હોદ્દા પર બેસાડી દઉં, તો એ એમને પોતાને ના ગમે – આખરે તો એ બધાના “ભાઈ” રહ્યાને!  અને એટલે જ એમની પત્નીને હું “ભાભી” કહીને સંબોધુ છુ.

ખેર, બાલુભાઈ સાથે ઓળખાણ કઈ રીતે થઈ એની નાની વાત કરીને આગળ વધુ…

પ્રથમ પરીચય:

હું જ્યારે નવ વર્શનો હતો, ત્યારે મારા મમ્મી વેરાવળ પાસે આવેલા ભીડીયાની પ્રાથમીક શાળામાં શીક્ષીકા તરીકે કામ કરતા.  ત્યારે બાલુભાઈ એમના થોડા સમય માટે આચાર્ય રહ્યા.  એ વખતે, મારા જન્મદીને હું મમ્મીની શાળાએ ગયેલો અને બાલુભાઈને ખબર પડી કે મારો જન્મદીન છે.  એ જાણીને એમણે તરત મારા માટે એક નાનો દડો ખરીદીને ભેટમાં આપ્યો – અને આમ એમની સાથે મીત્રતા બંધાઈ.  હવે બાકીની વાતો માત્ર સમયરેખા મુજબ ના લેતા, એમના વ્યક્તીત્વ અને અમારા સંબંધોની જે વીશેશ ખાસીયતો છે, એના આધારે કરીશ..

Balubhai Joshiઆત્મીયતાથી છલકાતું વ્યક્તીત્વ

ભારતીય આધ્યાત્મના અદ્વૈતવાદ મુજબ, બધાજ પશુ-પંખી, પાણીઓ અને અન્ય બધું જ હીરણ્યગર્ભના આગવા રુપો જ છે, અને આથી બધા એક બીજા સાથે સંકળાયેલા છે.  દલાઈ લામા પણ “connecting to people”ની વાતો વારંવાર કહે છે.  પરંતુ વ્યવહારમાં શું બધા જ વ્યક્તીઓ સાથે આત્મીય બનવું શક્ય છે?

બાલુભાઈને ઓળખું છુ, એટલે કહી શકુ કે, હા એમ જીવવું શક્ય છે.  બાલુભાઈને મે અજાણ્યા લોકો સાથે બહુ ઝડપથી આત્મીય થઈ જતા જોયા છે.  અને જાણીતા બની ગયા પછી જાણે એ હંમેશા માટે મીત્ર બની જાય છે.  કોઈ પણ નવી વ્યક્તીને મળે, એટલે એ એમના નામના અર્થથી શરુ કરે – એમની લોકો સાથે “connect” થવાની આ આગવી ઢબ છે.  મારી પોતાની જ વાત કરું, તો ચોથા ધોરણમાં મારી મૈત્રીપુર્ણ મુલાકાત બાદ થોડા સમયમાં ભાઈ એમની કર્મભુમી ઉંબરી જતા રહ્યા.  એ પછી હું એમને ૧૨મા ધોરણના વેકેશનમાં મળ્યો – આઠ વર્શ બાદ.  આમ છતાં, તેમને મારુ નામ યાદ હતું.  સહજ રીતે વર્શો સુધી કોઈનું નામ યાદ રાખવું અને આત્મીયતા જાળવવી ત્યારેજ શક્ય બને જ્યારે તમારા મનમા એક શુધ્ધતા હોય; જ્યારે તમારા પરીચયો માત્ર દુન્વયી લાભ ખાંટવા માટે કે પોતાના અહંકારના સંતોશ માટે ના હોય.

Master of many

કહે છે કે, “Either you can be a master of some, or Jack of all”.  ક્યાં તો તમે એકાદ-બે વીશયોના વીદ્વાન બની શકો, અથવા ઘણા બધા વીશયોનું ઉપર-છલ્લુ જ્ઞાન ધરાવી શકો.  બાલુભાઈ માટે એમ કહી શકું કે એ બધા તો નહી, પણ ઘણા બધા વીશયોના વીદ્વાન છે.  એમનું વીશાળ પુસ્તક collection માત્ર સંગ્રહ માટે નથી; એ એમણે વાંચ્યુ, માણ્યું અને પચાવ્યું છે.

ભૌતીક વીજ્ઞાન, અને ખાસતો ખગોળ વીજ્ઞાન વીશે વાંચ્યા પછી મને કોલેજમા કુતુહલ થયુ કે ચાલો આકાશને ઓળખીએ!  ત્યારે મારા મીત્ર રશેસ દ્વારા બાલુભાઈ સાથે ફરી ભેટ થઈ – અને ૧૯૯૪ના શીયાળામાં મ્રુગશીર્શ નક્ષત્રથી શરુ કરીને બાલુભાઈએ મને આકાશથી પરીચીત કર્યો.  પછીતો જાણે એક avelenche જેવી ઘટના બની!  આકાશના નકશાઓ, નક્ષત્રોના નામકરણ પાછળની વાર્તાઓ, જુદા-જુદા તારાઓની ખુબીઓ અને એમ કરતા કરતા હું એમની પાસે અને એમની પાસેના પુસ્તકો અને અન્ય સામગ્રીઓમાંથી હું ઘણું શીખ્યો.

૭ ઓગસ્ટ ૧૯૯૪ના રોજ આખરે “એસ્ટ્રોનોમી ક્લબ, વેરાવળ” નો જન્મ થયો, જેના બાલુભાઈ પરામર્શક રહ્યા.  એસ્ટ્રોનોમી ક્લબના માધ્યમથી વેરાવળના હાઈસ્કુલના વીદ્યાર્થીઓ સાથે ખગોળવીજ્ઞાનતો ખરું જ, બીજા ઘણા વીશયો અંગે ચર્ચા અને કાર્યો થયા.  મને પોતાને ઘણા જીંદગીભરના મીત્રો મળ્યા.

“દરેક લોકોને કોઈ ને કોઈ એક ‘hobby’ હોવી જોઈએ” – એવા બાલુભાઈના વીચાર થી પ્રોત્સાહીત થઈને અમે “hobby festival 1998″નું આયોજન કર્યુ.  Hobby શબ્દનું ગુજરાતીમાં યોગ્ય ભાશાંતર થાય, એ માટે બાલુભાઈ એ શબ્દ આપ્યો – “પ્રવ્રુત્તીવીશેશ” – રોજબરોજની પ્રવ્રુત્તીથી કશુંક વીશેશ એટલે પ્રવ્રુત્તીવીશેશ.  (શોખતો પાન ખાવાનો પણ હોય, પણ
પ્રવ્રુત્તીવીશેશ તો વીશેશ જ રહેવાની!)

Hobby festivalમા ત્રણ દીવસ પ્રદર્શનનું આયોજન કરી, ખગોળ, સંગીત, ચીત્રકલા, સીક્કા/ટપાલ-ટીકીટ/શંખ-છીપલાનો સંગ્રહ, ફોટોગ્રાફી, શબ્દોનો ઈતીહાસ, મોડેલવીમાન, મોડેલ-રોકેટરી, પક્ષી પરીચય વગેરે પ્રવ્રુત્તીવીશેશ કઈ રીતે કેળવવી એ અંગે લોકોને માર્ગદર્શન આપ્યુ – અને આ તમામ વીશયો પર બાલુભાઈનું કંઈ ને કંઈ યોગદાન તો હોય જ.

એટલે જ હું એમને ‘master of many’ કહું છુ.

આધુનીક મેનેજર

Astronomy Clubના પરામર્શક તરીકે બાલુભાઈનું માર્ગદર્શન હંમેશા મળતું. પરંતુ, સંસ્થાની રોજબરોજની કામગીરી કેમ ચલાવવી એ અંગેનું ‘micro management’ એમણે ક્યારેય નથી કર્યુ.  એકવાર જ્યારે એક કાર્યક્રમ માટે પૈસાની જરુર હતી ત્યારે અચાનકથી એમણે ખુટતા પૈસાની વ્યવસ્થા કરી આપી.

આવા જ મેનેજમેન્ટના સીધ્ધાંતો એમણે માનવીય સબંધોમાં પણ વાપર્યા છે.  સુખી થવાની એક બીજી ચાવી એમણે વાપરી છે, જે છે – “સબંધોની જવાબદારી નીભાવો, પરંતુ સામેની વ્યક્તી પાસેથી અપેક્ષાઓ ના રાખો”.  મારા અંગત જીવનમાં પણ બાલુભાઈની આ ગુરુચાવી ઘણી મદદરુપ નીવડી છે.

ઘણી બધી સંસ્થાઓ મા યોગદાન હોવા છતા, અને ઘણી બધી સંસ્થાઓમાં ઔપચારીક હોદ્દાઓ ધરાવતા હોવા છતા આ બાબતનું અભીમાન મે ક્યારેય એમની વાતો મા જોયુ નથી.  એક વાર એક કાર્યક્રમનું એમણે આયોજન કરેલું, અને મે પુછ્યુ કે “શું ઘણા લોકોને ભેગા કરેલા?” અર્થાત્, ‘મે ભેગા કર્યા’ એવો ભાવ એમણે ધારણના કર્યો.  વેદોના રુશીઓની જેમ પોતાને ‘સ્રુશ્ટા’ તરીકે નહીં, પણ દ્રશ્ટા તરીકે જોવાનું એમને કોઠે પડી ગયું છે.

દીલોને જોડનારા વડીલ

બાલુભાઈ માટે બધા જ મીત્ર – પત્ની મીત્ર, પુત્રો મીત્ર, પૌત્રો મીત્ર અને પુત્રવધુઓ પણ મીત્ર.  એકાદબે અંગત મીત્રોને જ્યારે પ્રેમ લગ્ન/સંબંધોમાં તકલીફો પડેલી, ત્યારે ભાઈ એમના માટે ‘અમી ઝરણું’ થતા જોયા છે.  મારા લગ્ન પછી જ્યારે હું અને પ્રીયા પહેલીવાર ભારત ગયેલા અને બાલુભાઈને મળેલા ત્યારે એમણે બે-ત્રણ હાર્દીક, પેચીદા સવાલો કરેલા.  આવા પ્રશ્નો પુછીને અંગત જીવનમાં દખલ કરવાનો એમનો હેતુ તો ન જ હોય – પણ જો ક્યારેય કોઈ સમસ્યા ઉભી થાય તો વડીલ તરીકે માર્ગદર્શન અને મદદ માટે એ હાજર છે, એવો વીશ્વાસ એમણે તાત્કાલીક જીતી લીધો!

Balubhai and Bhabhi

નીડર

એમની વાત કરવાની છટ્ટામાં એક ગર્વ અને નીડરતાની ઝાંખીતો થાય જ, પરંતુ સાચી વાત વ્યક્ત કરવામાં એમને ક્યારેય અચકાતા જોયા નથી.  લે-ભાગુ જ્યોતીશીઓનો વીરોધ કરવામાં (પ્રભાસપાટણમાં રહેતા હોવા છતાં) તેઓ ક્યારેય અચકાયા નથી.  જ્ઞાતીવાદ અંગે સાચો મત દ્રઢતાથી અને દ્વેશરહીત રહીને તે બહુ સરસ રીતે રજુ કરી શકે.  ઘણા મોટી ઉંમરના વડીલોને વ્રુધ્ધત્વથી ડરતાં જોયા છે.  એ બાબતમાં બાલુભાઈને જોઈને વડોદરાની arkeeનો એક ગરબો યાદ આવે છે.  અસ્ત પામતા સુર્ય અંગે લખાયેલું છે, પણ બાલુભાઈના (શારીરીક) વ્રુધ્ધત્વને બંધ બેસતું છે:

    ઉગમણે ઉગીને આથમણે ડુબતો,
        બેઠો છે સુરજ જઈ સંધ્યાની ગોદે...
    અજવાસ્યો વહેંચીને ખાલી થૈ ગ્યાનો,
        સ્હેજે ગભરાટના અંધારી સોડનો...

આવા બાલુભાઈથી પરીચીત હોવું એ એક લ્હાવો છે.  એમની સાથેની થોડીક કલાકની વાતો મહીનાઓ માટે ઉત્સાહનું ઈંધણ આપી જાય છે…

દ. અમેરીકા પ્રવાસ – ભાગ ૩: આર્જેન્ટીના

જાન્યુઆરી 11, 2009

(આ લેખ એક ઈ/ઉ વાળી સરળ ઉંઝા જોડણીમાં લખેલો છે)
ભાગ ૧ માટે અહીં ક્લીક કરો
ભાગ ૨ માટે અહીં ક્લીક કરો

પહેલા દીવસે તો આર્જેન્ટીનામાં જંગલ બહુ miss થયું.  આર્જેન્ટીના વધુ દક્ષીણમાં હોવાથી અને Buenos Aires (B.A.) દરીયાથી થોડું દુર હોવાથી ભેજનું પ્રમાણ નહીંવત હતું.  આર્જેન્ટીના બ્રાઝીલ કરતા ઘણુ વધારે વીકસીત અને લગભગ અમેરીકા જેવુંજ જોવા મળ્યુ.  B.A.ની પણ city tour લીધી.  ગાંધીજીનું પુતળુ બ્યુ.એ. મા પણ હતું.  બ્યુ.એ.ને લાટીન અમેરીકાનું પેરીસ કહે છે.  ફુટબોલની પાછલ અહીંના લોકો પણ ઘેલા છે.  ટેંગો નામનું ન્રુત્ય અહીંથી પ્રચલીત થયેલું.  ચીત્ર અને ન્રુત્યને લગતા ઘણા કલાકારો અહીં થઈ ગયેલા, કે અહીં આવીને વસેલા.

બીજા દીવસે silver river નામની નદીના મુખ ત્રીકોણ પ્રદેશમાં ફરવા ગયા.  એ નદી બ્રાઝીલથી અહીં આવે છે, અને બ્યુ.એ. પાસે તેની પહોળાઈ આશરે ૫૦ કી.મી. જેટલી છે!  આ દેશોને પાણીની તો કોઈ કમી જ નથી!

૨૨ ડીસેમ્બર – ઉત્તાર ગોળાર્ધ માટે ટુંકામાં ટુંકો દીવસ.  અમે દક્ષીણ ગોળાર્ધમાં જઈને તેને લાંબામાં લાંબા દીવસમાં પલટી નાખ્યો.  પાણી ઉત્તર ગોળાર્ધમાં ઘડીયાલના કાંટાની વીરુધ્ધ દીશામાં અને દક્ષીણ ગોળાર્ધમાં ઘડીયાલના કાંટાની દીશામાં ફરે છે – પ્રુથ્વીના પરીભ્રમણને કારણે.  સમુદ્રના પ્રવાહોમાટે એ ખરું છે, પણ wash-basin ના પાણી પર પ્રુથ્વીની ગતી કેટલી અસર કરે એ વીવાદાસ્પદ રહ્યું છે.  મે હોટેલમાં કરેલા પ્રયોગોમાં wash-basinનું પાણી મોટા ભાગે clockwise ફરતુ જોવા મળ્યુ – પણ તેનાથી કંઈ સાબીત થતું નથી! 🙂

બ્યુ. એ. માં એક ભારતીય રેસ્ટોરન્ટમાં જમવા ગયા – ઘણું જ સરસ જમવાનું હતું.  બ્યુ.એ. અને આર્જેન્ટીના તેના beef – ગાયના માંસ માટે પ્રખ્યાત છે.  પરંતુ વેજીટેરીયન ખોરાક શોધવો થોડો અઘરો પડે, અને ઉપરથી ભાષાની મુશ્કેલી તો ખરી જ!

ત્રણ દીવસ બ્યુ.એ. મા રહીને આખરે અમે પાછા ફર્યા.  એમેઝોનના વ્યસ્ત કાર્યક્રમ બાદ બ્યુ.એ.માં થોડી નીરાંત રહી.

દ.અમેરીકા પ્રવાસ – ભાગ ૨: એમેઝોનના જંગલો

જાન્યુઆરી 11, 2009

(આ લેખ એક ઈ/ઉ વાળી સરળ ઉંઝા જોડણીમાં લખેલો છે)

ભાગ ૧ માટે અહીં ક્લીક કરો

મનાઉસ (Manaus) અંગે મારી ધારણા હતી કે એમેઝોનનુ કોઈ નાનુ ગામ હશે, અને કેશોદ એરપોર્ટ જેવુ નાનુ એરપોર્ટ હશે.  પરંતુ એ તો ૨૦ લાખની વસ્તી વાળુ, ઘણું જ વીકસીત મહાનગર નીકળ્યુ!  એ જાણીને, જોઈને મને થોડુ દુ:ખ થયુ.  મનાઉસ રાત્રે સાડા અગીયાર વાગ્યે પહોંચ્યા – રીયો કરતા અહીં સમય એક કલાક પાછળ.  રાત્રે મનાઉસની સ્થાનીક હોટેલ – Tropical – મા રહ્યા.  વીષુવવ્રુત્તની ગરમી અને ભેજનો તાત્કાલીક અનુભવ થયો.

સવારે વહેલા ઉઠી, નાસ્તો કરીને અમારી “એરીયાઉ ટાવર્સ હોટેલ” તરફ જવા માટે બોટમા જવાનું હતુ.  ત્યારે પહેલી વાર Reo Negro (The Black River)ના દર્શન થયા.  આટલુ બધુ મીઠુ પાણી પહેલી વાર જોયુ.  અ ધ ધ ધ.. પાણી!  સામેનો કીનારો માંડ દેખાય એટલો એનો પહોળો પટ.  રીયો નેગ્રો એ એમેઝોનને મળતી મહત્વની નદી છે.  અમારી હોટેલ જંગલમાં વચ્ચે ‘એરીયાઉ’ નામની નદી પર હતી.  ત્યાં સુધીની બોટ યાત્રા આશરે બે કલાકમાં પતી.  અમે પહોંચ્યા ત્યારે હોટેલ પર સ્થાનીક આદીવાસીના પ્રતીનીધીઓએ તેમના ભાંતીગળ વાજીંત્રોથી અમારુ સ્વાગત કર્યુ.  હોટેલમાં ચાર ભાષામાં સ્વાગત વાક્યો લખેલા – એ પૈકી એક હીંદી હતી.  એ જોઈને સાનંદાશ્ચર્ય થયુ.

જંગલની ગીચતા, પાણીનું પ્રમાણ અને હરીયાળી જોઈને હું તો મંત્રમુગ્ધ હતો!  એમેઝોનના જંગલમાં – દુનીયાના સૌથી મોટા અને મહત્વના વર્ષાવનોમાં જવાનું એક સ્વપ્ન પુરુ થયુ.

ડીસેમ્બર અહીંની વર્ષારુતુની શરુઆત છે.  જુન સુધીમાં નદીનું પાણી હાલની સપાટી કરતા ૫૦-૬૦ ફુટ ઉંચુ આવી જાય – એટલે હોટેલ એટલી ઉંચી, વાંસના માંચડા પર બનાવેલી હતી.  જમીનથી ૬૦ ફુટ ઉંચે ૭ કી.મી. લાંબો એક રસ્તો બનાવેલો, જે નદી કીનારે અને જંગલમાંથી પસાર થતો હતો – જે અમે સૌ પહેલા ગોલ્ફકાર મા ફરવા ગયા.  સૌથી પહેલું પ્રાણી જગતનું સભ્ય જોયું – વાંદરાઓ!  નાના-નાના પુષ્કળ વાંદરાઓ ચારે બાજુ હતા.  જ્યારે એક પ્રીયાના માથા પર ચડી ગયું ત્યારે વેદને બહુ માંઠુ લાગ્યુ!  અને પક્ષીઓનો તો કોઈ પાર જ નહી!  જાત જાતના અને કદના પક્ષીઓ ચારે બાજુ કલરવ કરતા હતા.  ગરમી અપેક્ષા કરતા ઘણી ઓછી – આશરે ૩૨C જેટલી હતી.

ત્રણ દીવસ સુધી રહેવા, જમવાનું હોટેલમાં જ હતુ.  અમારી ઓળખાણ અમારા ગાઈડ – રોમેરો સાથે કરાવી.  બીજું એક સ્વીડીશ કપલ, બે અમેરીકન છોકરીઓ, અને એક ફ્રેંચ છોકરી, અને અમે લોકો – એવું અમારુ group હતુ.  દીવસ દરમીયાન ઘણી પ્રવ્રુત્તીઓ કરવાની હતી.  સૌથી પહેલા અમે બોટ દ્વારા પીરાન્હા માછલીઓ પકડવા ગયા.  મુખ્યનદીને મળતી બીજી ઘણી નદીઓના ફાંટાઓમાં થઈને જવાનું હતુ.  વાહન વ્યવહારનો મુખ્ય સ્રોત આ વીસ્તારમાં હોડીઓ હતો.  પહેલી જ પ્રવ્રુત્તીમાં “સફારી” સામયીકમાં વાંચેલા બે પ્રાણીઓની મુલાકાત થઈ – સ્લોથ અને પીરાન્હા.  અમારા ગાઈડે fishing line વડે બે પીરાન્હા પકડીને અમને તેના તીક્ષ્ણ દાંત બતાવ્યા.

બીજી રસપ્રદ વાત એ હતી, કે મચ્છરનું નામોનીશાન ન હતું!  રીયો નેગ્રો નદીનું પાણી કુદરતી રીતે જ એસીડીક છે, આથી એ નદી કે એની આજુબાજુના વીસ્તારોમાં બહુ મચ્છર થતા નથી.  પીરાન્હાની મુલાકાત લઈ, પ્રક્રુતીને પેટ ભરીને માણી અમે પાછા ફર્યા.  રાત્રે ‘કેમેન’ પ્રકારની મગરમચ્છની મુલાકાત માટે બધા બોટમાં ગયા, પણ અમે ઘણા થાકી ગયા હોવાથી માત્ર કીનારેથી એક મગર જોઈને સંતોષ માન્યો.

પાણીની માથાકુટ

આપણા શરીરમાં, ખાસ કરીને આંતરડામાં, આપણા કુલ કોષની સંખ્યા કરતા અન્ય બેક્ટેરીયા અને માઈક્રોબ્સની વસાહત વધુ હોય છે.  આથી, નવા વીસ્તારમાં નવું પાણી પીઈને નવી જાતના બેક્ટેરીયાને પેટમાં આશરો આપીએ ત્યારે નવા-જુના બેક્ટેરીયા અને આપણા કોષો વચ્ચે જૈવે-રાસાયણીક યુધ્ધ છેડાય છે – અને પરીણામ – ઝાડા ઉલટી!

એટલે અમે તો bottle water પર હતા, પરંતુ દોઢ વર્ષના વેદ માટે વીશેષ કાળજી રાખવાના હેતુ થી અમે rice cooker લઈને ગયા હતા.  વેદ માટે દરરોજ પીવાનું પાણી ઉકાળવા અને વેદ માટે ખીચડી બનાવવા rice cooker સારુ વપરાયુ.  રીયો મા કુકર અને દુધની બોટલ ધોવા માટે ગરમ પાણીની વ્યવસ્થા હતી, પણ એમેઝોનમ એવી સગવડ તો ક્યાથી કાઢવી?  વળી, દશ બાર દીવસના પ્રવાસને બેદરકારીથી બગાડવાનો તો કોઈ મતલબ નથી.. આથી નવો કીમીયો કર્યો.  Reo Negroના પાણીથી બોટલ ધોયા બાદ, rice cookerમાં જ તેને ઉકાળી નાખવી!  આમ, આખા દીવસની પ્રવ્રુત્તીઓ પછી રાત્રે અમને એક નવું કામ મળ્યુ!

ખેર, બીજા દીવસે સવારે આઠ વાગ્યે જંગલમાં hiking (trekking) કરવા ગયા.  વેદની sling ઘરે ભુલી ગયા હતા, એટલે તેડીને પાંચ માઈલનું hiking કર્યું.  નાનપણમાં વાર્તામાં વાંચેલા ગીચ જંગલની યાદ તાજી કરાવે એવું ગીચ, હરીયાળું જંગલ હતું.  ગરમી અને ભેજને કારણે hiking વધુ અઘરું પડતુ હતુ. રોમેરોએ અમને જંગલમાં રહેવા, બચવા માટેની ઘણી તરકીબો બતાવી.  સતત ભીના રહેતા જંગલમાં તાપણું કેમ કરવું, દીશા કેમ શોધવી, શું ખાવું, શું ના ખાવું, કેવા જીવજંતુઓથી સાવચેતી રાખવી વગેરે વગેરે.  રોમેરો પોતે એમેઝોનમાં જન્મેલો અને ઉછરેલો હતો, એટલે જંગલતો એને આત્મસાત કરેલુ અને આત્મીય હતું.  ધીમે ધીમે જંગલ માણતાં, માહીતી મેળવતા  પાંચ માઈલ hiking કરતાં ત્રણેક કલાક લાગ્યા.  બપોરે મીઠા પાણીની dolphin ને મળવા ગયા.  નદીમાં પડીને dolphinsને માછલીઓ ખવડાવવાની અને તરવાની મજા પડી!  ગુલાબી રંગની dolphins સાથે રમવાની ઘણી મજા આવી.  ત્યાંથી પાછા ફરતા, આશરે ત્રણેક આગ્યે ધોધમાર વરસાદ તુટી પડ્યો.  હોટેલ પર પાછા ફરી, તુરંત એક આદીવાસીના ઘરની મુલાકાતે જવા નીકળ્યા.  ત્યાં જવાનો રસ્તો અત્યંત સાંકળી નદીઓમાં થઈને જતો હતો.  વળી પાણીમાં ઉગતા ઘાંસે બન્ને કીનારેથી અંદરની તરફ પેશકદમી કરેલી.  આથી મોટરબોટને તેમાંથી હંકાવવી ઘણી મુશ્કેલ હતી.  એકાદ દોઢ કલાકે અમે આદીવાસીના ઘરે પહોંચ્યા.  પતી-પત્ની અને એમના દશેક બાળકો જંગલ વચ્ચે રહેતા હતા અને કેટલાક ફળો ઉગાડીને ગુજરાન ચલાવતા.  કોઈ એક વ્રુક્ષના મુળીયા માથી બનતી એક વાનગી અમારી સામે બનાવવી અને અમને ખવડાવી.  રોમેરો એ અમને બીજી ઘણી માહીતી આપી.  આખરે રાત્રે અમે હોટેલ પર પાછા ફર્યા.  નદી કીનારે રાત્રે શાંતી અને અંધારું માણ્યુ.

ત્રીજા દીવસે બપોર પછી બોટમાં મનાઉસ જવા પાછા વળ્યા.  સાંજ મનાઉસની ગલીઓમાં માણી.  રાત્રે વીમાન મારફતે મનાઉસથે રીયો જવા નીકળ્યા.  રીયો થી વીમાન બદલીને બ્યુઓનેસ ઐરીસ – આર્જેન્ટીના પહોંચ્યા.

(ક્રમશ: )

દક્ષીણ અમેરીકા પ્રવાસ – ભાગ ૧: રીયો દી જાનેરો

જાન્યુઆરી 5, 2009

(આ લેખ એક ઈ/ઉ વાળી સરળ ઉંઝા જોડણીમાં લખેલો છે)

જતા પહેલા…

દક્ષીણ અમેરીકા જવાનુ “નજીકના ભવીષ્ય”ના કામની યાદીમા નહતુ, પણ એક મીત્રના સુચનથી ડીસેમ્બર ‘૦૮ મા જ જવાનુ થયુ.  કામની વ્યસ્તતાને કારણે બ્રાઝીલ અને આર્જેન્ટીના વીશે બહુ સંશોધનના થઈ શક્યુ.  પોર્ટુગીઝ શીખવા માટે એક પુસ્તક અને ઓડીઓ સી.ડી. પણ વસાવી, પણ “Bom Dia”થી વધુ શીખવાનો સમયના મળ્યો.  બંને દેશોના વીઝા મેળવવા પ્રમાણમા સરળ રહ્યા.  આર્જેન્ટીનાના વીઝાતો પત્ર દ્વારાજ મળી ગયા.  બ્રાઝીલમા એમેઝોનના જંગલમા જવાનુ હોવાથી “પીળા જવર” (yellow fever) ની રસી મુકાવી.  ડોક્ટરે જ્યારે જણાવ્યુ કે જો પીળો જ્વર થાય તો બચવાની સંભાવના ૫૦% જ છે, ત્યારે આ જોખમ ઉપાડવાની થોડી મજા આવી (રસી સાથે રોગ લાગવાની સંભાવના નહીવત છે).  રાબેતા મુજબ ડોક્ટરે અમારા દોઢ વર્ષના પુત્ર – વેદ સાથે જવા અંગે ચેતવણી આપી.  અમે વેદ માટે પાણી અને ખોરાક અંગે પુરતી કાળજી લેવાની બાબતો ડોક્ટરને જણાવી.

બ્રાઝીલ – રેયો ડી જાનેરો
આખરે ડીસેમ્બર ૧૩, ૨૦૦૮ના રોજ હુ, પ્રીયા અને વેદ બ્રાઝીલ, રીયો ડી જાનેરો પહોંચ્યા.  બ્રાઝીલ નવી ઉગતી વૈશ્વીક આર્થીક તાકાતો (BRIC)નો એક ભાગ હોવાથી એ “ભારત જેવુ હશે” એવી ધારણા હતી.  રીયો પહોંચતા જ મન એ સરખામણી પર ઉતરી પડ્યુ. અમને લેવા માટે અમારા અંગ્રેજી બોલતા ગાઈડ અમારા નામનો કાગળ લઈને ઉભા હતા.  એરપોર્ટથી હોટેલ પર જતા એમણે રીયો અને બ્રાઝીલ અંગે પરીચય આપ્યો.  બ્રાઝીલમાં અમેરીકાની સરખામણીમાં, ભારતની જેમજ મોટરનુ કદ નાનું જોવા મળ્યુ, પણ ટ્રાફીક અને લોકો બેશક ભારત કરતા ઓછા હતા.  Infrastructure પણ ઘણુ વીકસીત જોવા મળ્યુ.  અમારી હોટેલ રીયોના કોપાકબાના બીચ પાસે હતી.  એ વીસ્તાર રીયોના દક્ષીણે આવેલો, પ્રવાસીઓ માટેનો ખાસ આકર્શક વીસ્તાર છે.

હોટેલ પર થોડા તાજામાજા થઈને તરત બહાર નીકળ્યા.  સાંકડી ફુટપાથો, ઘણા બધા લોકો, નાની દુકાનો, ફુટપાથો પર વસ્તુઓ વહેંચતા ફેરીયા – બધુ જોઈને મુંબઈ જેવું જ લાગ્યુ.   લોકોની ચામડીનો રંગ પણ આપણા લોકોને મળતો આવે, પરંતુ અત્યંત ગોરાથી માંડીને પુરેપુરા કાળા એવા બધાજ વર્ણના “shades” જોવા મળે.  એ પરથી એવુ લાગ્યુ કે વર્ણભેદ જેવું કશુ આ દેશમા નથી.

બ્રાઝીલ વીષુવવ્રુત્તીય વીસ્તારમાં આવેલો હોવાથી જાત-જાતના ફળોની અને ફળોના રસની દુકાનો ઠેર ઠેર મોજુદ હતી.  ખાસ કરીને અમને તાજા નાળીયેરમાં રસ પડ્યો – અમેરીકામાં તાજા નાળીયેર ક્યાંય મળતા નથી! પણ, રસ્તામા કે દુકાનમા કોઈને ઈંગ્લીશ આવડે નહી! અમે ઈંગ્લીશ-પોર્ટુગીઝ શબ્દકોશ સાથે લઈને ફરીએ, અને એક-એક શબ્દનુ ભાષાંતર કરી, લોકોને સમજાવીએ કે શું જોઈએ છે!  અમને પણ મજા પડે અને એમને પણ.

થોડીવારમા બ્રાઝીલના પ્રખ્યાત કોપાકબાના બીચ પર પહોંચ્યા.  ખ્યાતી સાંભળેલી એવીજ સુંદર છોકરીઓ જોવા મળી!  બીચ ઉપર વોલીબોલ અને ફુટબોલ પણ ઘણા લોકપ્રીય હતા.  મોટાભાગના લોકો સ્થાનીક હતા, પ્રવાસીઓ પ્રમાણમા ઓછા લાગ્યા.  દરીયાને લોકો મન ભરીને માણતા જોવા મળ્યા.  બીચ પર અને અન્યત્ર, મને છોકરીઓ વધુ ‘feminine’ અને છોકરાઓ વધુ ‘musculine’ લાગ્યા, અમેરીકાની સરખામણીમા.  અહીંનો સામાજીક ઢાંચો એવો છે કે લોકો પોતાની sexuality વીશે વધુ જાગ્રુત, સજાગ અને સહજ છે.  મોટી ઉંમરની સ્ત્રીઓ પણ dressing sense ની બાબતમા ઘણી સજાગ અને ઉત્સાહી જોવા મળી.  sexuality જ્યારે સહજ બની જાય ત્યારે લાખો લોકોના મગજ ઘણી નીરર્થક બાબતો અંગેના વીચારોથી મુક્ત થઈ જાય, અને પ્રગતીના પંથે સમાજ કુચ કરી શકે એવુ લાગ્યુ.

બીજી ઉડીને આંખે વળગે એવી બાબત હતી ઉર્જા અને પાણીની બચત અંગેની સભાનતા.  અમેરીકા આ ક્ષેત્રે ઘણુ, ઘણુ પછાત છે, તે વધુ એક વાર અનુભવ્યુ.

બીજા બે દીવસોમાં રીયોની city tour લીધી.  Sugar Loaf mountai પર ગયા, અને દુનીયાની નવી સાત અજાયબીઓ પૈકીની એક – Christ Reedemer – ની મુલાકાત લીધી.  બંને દીવસો વાદળીયા હતા, એટલે પર્વતો પરથી જોવાતા દ્રશ્યો માણી ના શકાયા.  અમારા ગાઈડે જણાવ્યુ કે સ્પેનીશોએ ૧ જાન્યુઆરી, ૧૫૦૨ મા આ વીસ્તાર શોધ્યો.  અહીંનો આખાત તેમને નદી જેવો લાગ્યો, એટલે નામ પાડ્યુ “જાન્યુઆરીની નદી” – Reo De Janeiro.  રીયો મા ઘણા બધા બગીચાઓ અને પુતળાઓ જોવા મળ્યા.  મહાત્મા ગાંધીનું પુતળુ પણ હતુ (એમની લાકડી સાથે!).  અમારા ગાઈડે જણાવ્યુ કે ગાંધી એમના hero છે!

અહીંના લોકોનો પોતાની ભાષા પ્રત્યેનો પ્રેમ જોઈને આપણા અંગ્રેજી-પ્રેમી સમાજ પ્રત્યે ગુસ્સો કરવો, દયા ખાવી કે શરમ અનુભવવી એ ઘણીવાર હું નક્કી ના કરી શક્યો…

એટલાન્ટીક મહાસાગરને પણ ઘણો માણ્યો.  હું દરીયા કીનારે ઉછરેલો છુ, પણ દરીયાને માણવાનું, ખુંદવાનુ વધુ અમેરીકા આવીને શીખ્યો છુ.  અલબત્ત, વેરાવળ રહીને થઈ શકે એટલું તો ઘણુ કરેલુ, પણે તેની વાત પછી ક્યારેક.  રીયોના farmers market મા પણ ગયા, જ્યાં ખેડુતો શાક, ફળો વગેરે રવીવારે સવારે સીધા જ શહેરમા વેચવા આવે છે.  અનાનસ, કેળા, કેરી, જામફળ, નાળીયેર, અને બીજા નામ ના આવડે એવા ઘણા ફળો પેટ ભરીને ખાધા!

આખરે ત્રણ દીવસની મોજ મસ્તી પછી અમે એમેઝોન તરફ ઉપડ્યા.  રીયોથી એમેઝોન જંગલમા આવેલા ‘મનાઉસ’ (Manaus) નામના ગામમા બ્રાઝીલની ગોલ એરલાઈન્સના વીમાનમા જવાનું હતુ, જે તેના નીયત સમય કરતા બે કલાક મોડુ પડ્યુ.  સમયપાલનની બાબતમાં આ દેશને હજી ઘણી પ્રગતી કરવાની છે…

(ક્રમશ:)